Blogs · Data · 14 november 2026 · Martijn van Grieken
EHDS: wat vraagt de verordening van je zorgorganisatie, en wanneer?
Wanneer geldt de EHDS voor je zorgorganisatie en ben je datahouder? De plichten, de datums en wat je nu al kunt voorbereiden, op een rij.
De European Health Data Space (EHDS) is op 25 maart 2025 in werking getreden. Voor veel zorgorganisaties voelt 2029 nog ver weg. Toch begint het werk eerder dan die datum doet vermoeden. Wie vanaf 2029 een beschrijving van zijn datasets moet aanleveren en gevraagde gegevens binnen drie maanden beschikbaar moet stellen, heeft eerst een data-inventaris, metadata en heldere afspraken nodig.
Wat is de EHDS?
De EHDS is Verordening (EU) 2025/327. Ze geldt rechtstreeks in elke lidstaat, ook in Nederland. De verordening gaat over twee soorten gebruik van elektronische gezondheidsgegevens:
Primair gebruik: gegevens in de zorg voor de cliënt zelf, zoals de registratie in het EPD.
Secundair gebruik: gegevens die beschikbaar komen voor andere doelen, zoals onderzoek, innovatie en beleid.
Voor secundair gebruik wijst elke lidstaat een of meer instanties voor toegang tot gezondheidsgegevens aan, in het Engels de Health Data Access Body (HDAB). Die instantie behandelt aanvragen voor toegang. De organisaties die de gegevens beheren, de houders van gezondheidsgegevens of kortweg datahouders, stellen gevraagde gegevens aan haar beschikbaar.
Wanneer geldt wat?
De data staan in artikel 105 van de verordening. Voor secundair gebruik (hoofdstuk IV) ziet de tijdlijn er zo uit:
26 maart 2027: de voorbereiding door overheden
Op deze datum gaan uit hoofdstuk IV alleen artikel 55, lid 6, artikel 70, artikel 73, lid 5, artikel 75, leden 1 en 12, artikel 77, lid 4, en artikel 78, lid 6, in. Die artikelen gaan over het aanwijzen en melden van de toegangsautoriteit en het nationale contactpunt, en over uitvoeringshandelingen van de Europese Commissie. Daarin legt de Commissie onder meer de modellen voor aanvragen en vergunningen vast, de eisen aan de beveiligde verwerkingsomgeving en de minimale elementen van een datasetbeschrijving. Voor datahouders zelf gaan in 2027 dus nog geen plichten voor secundair gebruik in. Wel wordt dan duidelijker wat er straks van hen wordt verwacht.
26 maart 2029: hoofdstuk IV geldt
Vanaf deze datum gelden de plichten voor datahouders voor de meeste gegevenscategorieën, waaronder gegevens uit EPD's. Ook gegevens uit biobanken en uit registers voor geneesmiddelen en medische hulpmiddelen vallen onder 2029.
26 maart 2031: een tweede groep gegevenscategorieën
Dan volgen gegevens over determinanten van gezondheid, genetische en andere omics-gegevens, gegevens uit klinische proeven en studies, en gegevens uit onderzoekscohorten, vragenlijsten en enquêtes (artikel 51, lid 1, onder b, f, g, m en p).
Ben je datahouder?
Dat is de eerste vraag, en het antwoord is niet altijd vanzelfsprekend. Natuurlijke personen en rechtspersonen die een micro-onderneming zijn (minder dan 10 arbeidsjaareenheden en een jaaromzet of balanstotaal van niet meer dan 2 miljoen euro) zijn vrijgesteld van de plichten voor secundair gebruik, tenzij Nederland anders bepaalt. Voor primair gebruik, zoals registratie in het EPD, geldt die vrijstelling niet. Voor een maatschap, vof of cv is de vrijstelling nog niet zeker.
Wat vraagt de EHDS van een datahouder?
Artikel 60 noemt de kern. Een datahouder:
stelt de gevraagde gegevens beschikbaar aan de toegangsautoriteit, op basis van een gegevensvergunning of een goedgekeurd verzoek;
doet dat binnen een redelijke termijn en uiterlijk binnen drie maanden na het verzoek; in gerechtvaardigde gevallen kan de toegangsautoriteit die termijn met maximaal drie maanden verlengen;
levert een beschrijving van zijn datasets aan en controleert ten minste elk jaar of die beschrijving in de nationale catalogus nauwkeurig en actueel is.
Drie maanden is kort als niemand precies weet welke data er is, wie de eigenaar is en hoe een veld is gedefinieerd. In de kern is dit het werk aan een datafundament. Je weet welke data er is. Elk begrip heeft één naam, één eigenaar en één plek waar het wordt berekend. Van elk cijfer kun je nagaan uit welk systeem het komt, en vastgelegd is wie wat mag zien. Hoe Twentynext dat aanpakt, lees je op de pagina Datafundament. Hoe je dat voorwerk voor je gezondheidsdata stap voor stap aanpakt, van inventaris tot datasetbeschrijving, lees je in zo werkt de data-wasstraat.
Van verordening naar aanpak
Wil je doornemen wat de EHDS voor je organisatie betekent? Neem contact op, dan streven we ernaar binnen één werkdag te reageren. Twentynext doet projecten, beheer en consultancy rond datafundamenten en dataplatforms, sinds 2014 vanuit de Kennedytoren in Eindhoven, ook in de zorg. Mind your business, wij doen de rest.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet mijn zorgorganisatie voldoen aan de EHDS?
De plichten voor datahouders bij secundair gebruik gelden vanaf 26 maart 2029 voor de meeste gegevenscategorieën, waaronder EPD-gegevens. Een tweede groep categorieën volgt op 26 maart 2031. Op 26 maart 2027 gaan voor secundair gebruik alleen enkele artikelen in die zich richten op lidstaten en de Europese Commissie.
Is mijn organisatie datahouder?
De verordening rekent onder meer organisaties in de gezondheidszorg- of de zorgsector tot de houders van gezondheidsgegevens. Of je er een bent, hangt af van je rol en rechtsvorm. Micro-ondernemingen en natuurlijke personen zijn vrijgesteld van de plichten voor secundair gebruik, tenzij Nederland anders bepaalt.
Wij gebruiken Google Tag Manager om bezoek te meten en Leadinfo om te herkennen welk bedrijf onze site bezoekt. Beide laden alleen als je daarmee instemt. Kies je voor alleen noodzakelijk, dan werkt de site gewoon en meten wij niets. Cookieverklaring ·
Privacyverklaring