Aanpak · 22 november 2026 · Martijn van Grieken

Kwartiermaken voor datagedreven werken

Datagedreven werken begint met afspreken wie eigenaar is van welke gegevens. Acht stappen, een nulmeting op vijf onderdelen en de rol van de kwartiermaker.

Wandscherm met oplopende roadmap-blokken

Een directie besluit dat beleid en bedrijfsvoering vaker op gegevens moeten rusten. Het ligt dan voor de hand om te beginnen met een dataplatform of een reeks dashboards. Daar is iets zichtbaars mee te laten zien. Maar zolang niemand heeft afgesproken welk cijfer geldt, gaat het overleg daarna vooral over de vraag wiens cijfer klopt.

Op deze pagina staat hoe wij de eerste stappen naar datagedreven werken aanpakken, en wat een kwartiermaker daarin doet. Ons werk voor gemeenten en ministeries staat bij publieke sector.

Eén begrip, twee getallen

Een voorbeeld. Het klantcontactcentrum van een gemeente telt 412 openstaande meldingen over de openbare ruimte. De buitendienst telt er 287. Beide kloppen: het klantcontactcentrum telt meldingen, de buitendienst telt werkorders, en één werkorder kan vijf meldingen over dezelfde kapotte lantaarnpaal afhandelen.

Illustratief voorbeeld.

Een dashboard lost dat verschil niet op. Het laat het getal zien van wie het dashboard bouwde. Iemand moet eigenaar worden van het begrip ‘openstaande melding’, de definitie vastleggen en die bewaken. Dat is een besluit over de organisatie, en het hoort vóór de techniek.

Acht stappen, de eerste vier over de organisatie

  1. Formuleer een opdracht aan werkgroepen en bepaal hoe ze samenwerken.
  2. Laat je adviseren door de werkgroepen. Zij kennen de processen en de gegevens.
  3. Bepaal visie en richting. Dat doet de directie zelf.
  4. Communiceer visie en richting, zodat afdelingen weten wat er van hen wordt verwacht.
  5. Vergroot de datavolwassenheid op organisatie, proces en standaardisatie, informatie, technologie, en wetgeving en ethiek.
  6. Maak de roadmap en het implementatieplan: samenwerking, use cases, architectuur en coördinatie.
  7. Realiseer de roadmap.
  8. Meet de resultaten en stuur bij.

Pas bij stap 5 komt de technologie aan bod, en dan als een van de vijf onderdelen. In de eerste vier stappen ontstaan de afspraken waar de dashboards later op rusten: wie eigenaar is van welke gegevens, welke vragen voorgaan en wie beslist bij een verschil van mening.

Beginnen met een nulmeting

Het startpunt is een nulmeting van de datavolwassenheid op die vijf onderdelen. Die meting laat zien waar het eerste werk ligt. Vaak is dat eigenaarschap of standaardisatie van processen, en minder vaak de technologie. Bij stap 8 meet je opnieuw, op dezelfde vijf onderdelen, zodat je kunt zien wat er is veranderd.

Wat een kwartiermaker doet

Een programma als dit loopt door meerdere afdelingen, en niemand heeft het als vaste taak. Een kwartiermaker houdt het een periode bij elkaar. Die stelt met de directie de opdracht aan de werkgroepen op, organiseert de nulmeting, spreekt met de afdelingen af wie eigenaar is van welke gegevens en draagt het werk aan het eind over aan de lijn. De directie blijft zelf beslissen over koers en budget.

Bij de gemeente Terneuzen zetten onze specialisten als kwartiermaker en programmamanager met het managementteam de strategie op, spraken af wie eigenaar is van welke gegevens en werkten met analisten aan de eerste dashboards. Later maakten ze de doelarchitectuur en het implementatieplan.

Welke rollen onze specialisten vervullen, lees je bij tijdelijke leiding. Hoe je afspreekt wie eigenaar is van welke cijfers, lees je bij het datafundament.

Wat je als bestuurder kunt organiseren

  • Geef elke werkgroep een schriftelijke opdracht met een vraag en een einddatum.
  • Leg per kerngetal een eigenaar en een definitie vast voordat er een dashboard komt.
  • Laat de nulmeting doen door mensen uit de organisatie, samen met iemand van buiten.
  • Vertel zelf waarom de organisatie dit doet. Een projectnieuwsbrief vervangt dat niet.
  • Spreek bij de start af wanneer de kwartiermaker vertrekt en wie het werk overneemt.
  • Plan de tweede meting al bij de eerste.

Je eerste stappen bespreken

Ligt er een besluit om datagedreven te werken, maar heeft niemand de opdracht om het bij elkaar te houden? Bespreek in een eerste gesprek waar je staat. Dat gesprek is vrijblijvend en we streven ernaar binnen één werkdag te reageren.

Bespreek je vraag

Auteur: Martijn van Grieken, oprichter van Twentynext. Zo maken we dit. AI schreef de eerste versie, en Martijn heeft dit artikel gelezen en goedgekeurd voordat het live ging. Twentynext is verantwoordelijk voor de inhoud, maar kan juistheid en volledigheid niet garanderen. Zie onze disclaimer.

Gerelateerde berichten